Chuyển đổi số (Digital Transformation) là quá trình tái cấu trúc toàn diện tổ chức nhằm tạo lợi thế cạnh tranh thông qua việc liên tục triển khai và ứng dụng công nghệ vào mọi mặt vận hành của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khái niệm này hiện nay vẫn thường bị hiểu sai hoặc đơn giản hóa quá mức, dẫn tới việc triển khai kém hiệu quả. Bài viết này sẽ giúp bạn có cái nhìn chính xác và đầy đủ hơn, dựa trên nội dung được chia sẻ từ McKinsey, kết hợp với góc nhìn riêng phù hợp với thực tế tại Việt Nam.

1. Chuyển đổi số thực sự là gì?

Theo McKinsey, chuyển đổi số là quá trình tái thiết toàn bộ cách thức vận hành của tổ chức với mục đích tạo giá trị lâu dài thông qua việc triển khai công nghệ liên tục trên quy mô rộng lớn. Điểm quan trọng nhất mà các nhà lãnh đạo cần hiểu là chuyển đổi số không phải một dự án có thời hạn, mà là hành trình lâu dài, thậm chí kéo dài cả sự nghiệp của họ.

Khác với việc chuyển đổi kinh doanh thông thường vốn chỉ kết thúc khi mục tiêu ngắn hạn đạt được, chuyển đổi số là hành trình liên tục, không ngừng cải tiến và thích nghi với sự phát triển không ngừng của công nghệ. Đặc biệt, chuyển đổi số luôn gắn liền với chuyển đổi AI, bởi vai trò ngày càng quan trọng của trí tuệ nhân tạo trong việc tạo ra giá trị kinh doanh.

2. Các năng lực thiết yếu để chuyển đổi số thành công

Theo cuốn sách “Rewired” của McKinsey, để chuyển đổi số thành công, các tổ chức cần xây dựng 6 năng lực cốt lõi:

• Chiến lược rõ ràng:
  Xây dựng chiến lược tập trung vào giá trị kinh doanh cụ thể như trải nghiệm khách hàng, quy trình vận hành, và các chức năng quan trọng, kèm theo một lộ trình rõ ràng.

• Đội ngũ nhân tài công nghệ nội bộ mạnh:
  Không thể chỉ dựa vào nguồn lực thuê ngoài, doanh nghiệp phải xây dựng đội ngũ kỹ sư và chuyên gia công nghệ nội bộ có khả năng làm việc sát cánh cùng các bộ phận kinh doanh.

• Mô hình vận hành linh hoạt:
  Áp dụng các mô hình vận hành linh hoạt như "nhà máy số" (digital factory), mô hình nền tảng và sản phẩm (product and platform), hoặc mô hình linh hoạt toàn diện trong doanh nghiệp.

• Hệ thống công nghệ phân tán:
  Tạo ra môi trường công nghệ mở giúp các nhóm trong doanh nghiệp dễ dàng truy cập dữ liệu, công cụ và tài nguyên cần thiết để đổi mới độc lập, như việc tận dụng APIs, điện toán đám mây và tự động hóa.

• Dữ liệu luôn sẵn sàng và dễ tiếp cận:
  Doanh nghiệp cần có cơ sở hạ tầng dữ liệu mạnh mẽ, luôn cập nhật và dễ dàng sử dụng bởi các bộ phận, kèm theo quản trị dữ liệu chặt chẽ và hiệu quả.

• Quản lý thay đổi và áp dụng công nghệ:
  Thay vì triển khai công nghệ một chiều, chuyển đổi số cần có quá trình lặp lại, tiếp nhận phản hồi thường xuyên, và điều chỉnh liên tục nhằm tối ưu hóa hiệu quả ứng dụng thực tế.

3. Vai trò của các "Domain" (vùng chuyển đổi số)

Việc chuyển đổi theo từng vùng cụ thể (domain) như "hành trình khách hàng", "quy trình vận hành" hoặc một chức năng riêng biệt giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực, tạo ra những cải tiến rõ nét và có ý nghĩa hơn.

Ví dụ: Thay vì chỉ nâng cấp một ứng dụng đặt hàng online riêng lẻ, doanh nghiệp có thể xem xét toàn bộ hành trình mua hàng online của khách, bao gồm tìm kiếm sản phẩm, đặt hàng, thanh toán, giao nhận, chăm sóc sau bán hàng, từ đó cải tiến toàn diện trải nghiệm khách hàng thay vì chỉ tập trung cải tiến từng bước nhỏ một cách riêng biệt.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp nhìn được bức tranh lớn, đảm bảo các giải pháp tạo ra thực sự mang lại giá trị cho cả khách hàng lẫn tổ chức.

4. AI đóng vai trò gì trong chuyển đổi số?

AI, đặc biệt là AI tạo sinh (Generative AI), đang tạo ra những cơ hội lớn trong chuyển đổi số. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần tỉnh táo để không bị cuốn theo những xu hướng AI mới nhất mà không mang lại giá trị thực tế. AI chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai với chiến lược rõ ràng và các mục tiêu kinh doanh cụ thể.

5. Vai trò lãnh đạo trong chuyển đổi số

Vai trò của CEO là yếu tố quyết định sự thành công của chuyển đổi số. CEO cần đảm bảo sự đồng thuận, cam kết và trách nhiệm rõ ràng trong ban lãnh đạo. Các vị trí C-suite khác cũng đóng vai trò quan trọng, bao gồm CIO, CTO, CDO, CFO và CHRO, mỗi người đều có nhiệm vụ cụ thể nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số diễn ra thông suốt.

6. Đo lường hiệu quả chuyển đổi số ra sao?

Để biết một dự án chuyển đổi số có hiệu quả hay không, doanh nghiệp cần sử dụng các KPI rõ ràng:

• Giá trị tạo ra: đo lường lợi ích tài chính và vận hành trực tiếp từ chuyển đổi số.

• Hiệu quả hoạt động của đội ngũ: đánh giá năng suất và khả năng thích nghi của đội ngũ trong quá trình chuyển đổi.

• Tiến trình quản lý thay đổi: đánh giá mức độ sẵn sàng, hiệu quả tiếp nhận công nghệ và sự tham gia tích cực của nhân viên.

7. Một số ví dụ thành công trên thế giới

McKinsey đã chia sẻ một số ví dụ điển hình về các doanh nghiệp triển khai chuyển đổi số thành công như Freeport-McMoRan (ứng dụng AI trong khai thác đồng), Vistra (ứng dụng mạng thần kinh đa lớp tối ưu hiệu suất nhà máy điện), và Emirates Team New Zealand (sử dụng AI bot để chiến thắng cuộc đua America's Cup).

Góc nhìn riêng tại Việt Nam

Ở Việt Nam, chuyển đổi số vẫn thường bị coi là "trào lưu" hoặc dự án ngắn hạn, chưa được nhìn nhận một cách nghiêm túc và toàn diện. Để thành công, lãnh đạo doanh nghiệp Việt cần hiểu rằng chuyển đổi số không phải một điểm đến, mà là hành trình liên tục, dài hạn và đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ cấp cao nhất.

Nguồn: McKinsey & Company