Khi AI trở thành bạn đồng hành – và lý do điều đó có thể khiến chúng ta cảm thấy cô đơn hơn

Trong một thế giới mà AI đang ngày càng gắn bó mật thiết với cuộc sống hàng ngày, một câu hỏi lớn đang được đặt ra: liệu việc trò chuyện với chatbot như ChatGPT có ảnh hưởng đến cảm xúc và đời sống tinh thần của con người không? Hai nghiên cứu mới nhất đến từ OpenAI và MIT Media Lab đã cung cấp những bằng chứng ban đầu đáng suy ngẫm – rằng việc sử dụng ChatGPT càng nhiều, con người có xu hướng cảm thấy cô đơn nhiều hơn.

Mức độ sử dụng ChatGPT và cảm giác cô đơn có mối liên hệ

Trong nghiên cứu của OpenAI, hơn 40 triệu lượt tương tác với ChatGPT đã được phân tích, kết hợp với khảo sát người dùng. Song song đó, MIT Media Lab cũng thực hiện một nghiên cứu độc lập kéo dài 4 tuần, theo dõi mức độ sử dụng ChatGPT của người tham gia.

Cả hai nghiên cứu đều chỉ ra rằng:

• Người dùng càng tương tác nhiều với ChatGPT, cảm giác cô đơn và giảm kết nối xã hội càng tăng.

• Những người có xu hướng gắn bó tình cảm trong các mối quan hệ ngoài đời thực cũng dễ trở nên lệ thuộc cảm xúc vào chatbot hơn.

Sự khác biệt giữa chế độ thoại và văn bản

Nghiên cứu của MIT cho thấy chế độ thoại của ChatGPT (voice mode) có phần “dễ chịu” hơn trong việc gây ảnh hưởng cảm xúc. Khi chatbot nói bằng giọng trung tính, người dùng ít bị lệ thuộc hơn so với khi trò chuyện bằng văn bản.

Một điều thú vị: nói chuyện với ChatGPT về chủ đề cá nhân có thể dẫn đến cảm giác cô đơn trong ngắn hạn, trong khi thảo luận các chủ đề chung chung lại có nguy cơ làm tăng sự lệ thuộc cảm xúc.

ChatGPT có thực sự là người tâm sự phổ biến?

Dù vậy, báo cáo từ OpenAI cho biết: các cuộc trò chuyện mang tính cảm xúc chỉ phổ biến ở một nhóm nhỏ người dùng thường xuyên và nặng đô – đặc biệt là những người sử dụng Advanced Voice Mode. Điều này cho thấy, tuy mối lo ngại là có cơ sở, nhưng vẫn chưa phải là vấn đề lan rộng trong cộng đồng người dùng ChatGPT hiện nay.

Giới hạn của nghiên cứu

Dù các phát hiện trên là đáng chú ý, cả hai nghiên cứu đều có một số giới hạn nhất định:

• Thời gian nghiên cứu ngắn (28 ngày tại OpenAI, 1 tháng tại MIT).

• Nghiên cứu của MIT không có nhóm đối chứng để so sánh kết quả.

Tuy nhiên, những phát hiện này củng cố thêm cho quan điểm vốn đã được nhiều người suy đoán: trò chuyện với AI thực sự ảnh hưởng đến tâm lý con người – đặc biệt là trong bối cảnh AI ngày càng trở nên giống con người, có khả năng đồng hành, trò chuyện và tương tác tự nhiên.

Vì sao điều này quan trọng?

Khi AI ngày càng xuất hiện nhiều trong các trò chơi, video, nền tảng sáng tạo nội dung, hay thậm chí là làm bạn đồng hành tâm lý, việc hiểu rõ AI ảnh hưởng đến cảm xúc con người ra sao là điều cần thiết.

Chúng ta đang bước vào thời kỳ mà giao tiếp với AI có thể trở thành điều bình thường mới – và những nghiên cứu như từ MIT và OpenAI là bước đi quan trọng để giúp xã hội chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi tinh tế nhưng sâu sắc trong hành vi và đời sống cảm xúc của chúng ta.