Khi AI bắt đầu “rẻ hơn con người”

Năm 2007, Luke Arrigoni – một kỹ sư phần mềm mới ra trường – nhận mức lương khởi điểm 63.000 USD. Hơn 15 năm sau, anh trở thành nhà sáng lập công ty Loti AI, chuyên hỗ trợ sao Hollywood nhận diện deepfake trái phép. Nhưng có một điều khiến anh băn khoăn: giờ đây, một công cụ AI viết code tốt hơn khả năng của anh ngày trước chỉ tốn... 120 USD mỗi năm.

Điều này khiến Arrigoni không thể yên tâm. Bởi khi AI quá rẻ, các công ty sẽ có xu hướng sa thải nhân sự cấp thấp – những người đang trong giai đoạn khởi đầu sự nghiệp. Anh chia sẻ: “Nếu các công cụ AI đắt hơn, doanh nghiệp sẽ cân nhắc tuyển người mới để tiết kiệm chi phí.” Và đó là điều anh muốn thay đổi – tái tạo lại hệ động lực để bảo vệ sự phát triển nghề nghiệp bền vững.

Mối lo cũ – nhưng đang ngày càng cấp bách

Từ lâu, nỗi lo AI thay thế việc làm con người đã luôn hiện hữu. Tuy nhiên, với sự bùng nổ của các “AI agents” – có khả năng gọi điện bán hàng, viết mã phần mềm, thậm chí lên kế hoạch công việc – mối lo ấy giờ đây mang một hình hài cụ thể và gần hơn bao giờ hết.

Tại Hội nghị Snowflake vừa diễn ra, CEO OpenAI Sam Altman ví von: nếu các công cụ AI hiện tại giống như thực tập sinh, thì công nghệ AI thế hệ tiếp theo sẽ chẳng khác nào một nhân viên dày dạn kinh nghiệm. Thậm chí, nhiều công ty đã bắt đầu giao việc cho các “AI agents” giống như cách họ từng giao việc cho nhân sự cấp thấp.

Các công ty khởi nghiệp: “AI phải rẻ hơn con người”

Dù vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa thực sự “đặt cược lớn” vào AI. Nhiều công ty khởi nghiệp chọn định giá AI cực kỳ thấp, nhằm đạt mục tiêu mở rộng người dùng và thị phần. Ví dụ:

• Decagon, startup tại San Francisco, chỉ thu 1 USD hoặc ít hơn cho mỗi phiên chatbot hỗ trợ khách hàng – bằng một nửa chi phí nhân sự thật.

• CEO Jesse Zhang thẳng thắn: “Mục tiêu của công nghệ là hiệu suất. Và hiệu suất nghĩa là chi phí thấp hơn con người.”

• Trong khi đó, Google tung ra gói AI Ultra với giá 250 USD, khiến nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng vì quá rẻ so với giá trị mà nó mang lại.

Erica Brescia – cựu COO GitHub – cho rằng mức giá này nên tăng gấp đôi. Cô từng dẫn dắt việc định giá cho GitHub Copilot với mức khởi điểm 10 USD/tháng. Giờ đây, cô tin rằng giá 1.000 USD/tháng mới phản ánh đúng giá trị mà công cụ này mang lại cho lập trình viên chuyên nghiệp.

Giá rẻ có thực sự tốt?

Không ít chuyên gia tin rằng, mức giá thấp hiện tại là không bền vững. CEO Nathan Sobo của Zed (được đầu tư 12,5 triệu USD) nói rằng các công ty AI nên thu nhiều hơn – nhưng vẫn phải giữ đủ “rẻ” để mọi người có thể tiếp cận.

Anh tin rằng, AI nên trở thành công cụ giúp kỹ sư – kể cả người mới – phát triển phần mềm tốt hơn, tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn. Nhưng nếu AI quá rẻ, nguy cơ chính là những người trẻ sẽ không còn cơ hội học nghề, dẫn đến việc thiếu hụt đội ngũ có kinh nghiệm trong tương lai.

Luke Arrigoni cũng đồng quan điểm. Anh chọn không dùng AI viết code tại công ty mình, mà tập trung tuyển dụng kỹ sư trẻ và đào tạo họ từng bước. Anh chia sẻ: “Nếu kịch bản thất nghiệp hàng loạt vì AI xảy ra, tôi không muốn là người góp phần gây ra điều đó.”

Khi AI “rẻ như cho” – ai sẽ gánh hậu quả?

Một điều đáng chú ý: dù có giá thành rẻ, nhiều công cụ AI vẫn chưa thực sự thân thiện với người dùng. Nandita Giri, cựu kỹ sư tại Amazon, Meta và Microsoft, từng thử xây dựng một AI trợ lý riêng nhằm tránh kiệt sức tinh thần. Kết quả? AI đó... huỷ sạch lịch họp của cô. Một cách giải quyết khá “quá đà”.

Trong tương lai, các doanh nghiệp bắt đầu tuyển AI architects – những người chuyên giám sát và tối ưu hệ thống AI agent. Nhưng nếu người mới không có cơ hội học nghề từ đầu, ai sẽ đảm nhiệm những vị trí đó?

Simon Johnson – kinh tế gia tại MIT – cho rằng chính phủ nên hỗ trợ bằng cách giảm thuế cho các vị trí cấp thấp, để khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng. Điều quan trọng, theo ông, là tạo động lực đúng để nuôi dưỡng nguồn lực lâu dài, thay vì “hưởng lợi” ngắn hạn từ AI giá rẻ.

Lời kết: Định giá AI không chỉ là bài toán thị trường

Chúng ta thường nói về sự kỳ diệu của AI – và đúng vậy, nó đang mở ra vô vàn cơ hội mới. Nhưng nếu không kiểm soát hợp lý, chính sự tiện lợi này có thể trở thành con dao hai lưỡi.

Một công cụ giá rẻ chưa chắc là tốt nếu cái giá mà xã hội phải trả là mất đi một thế hệ nhân tài – những người lẽ ra là kỹ sư, chuyên gia, lãnh đạo trong tương lai. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là: AI đáng giá bao nhiêu? Mà còn là: Chúng ta có sẵn sàng đánh đổi gì để có nó?